Қазақ төрағасы Марал Ермакбайдың 2016 жылғы 7-8 шілдеде Астанада өткен ғылыми-практикалық конференцияда сөйлеген сөзі.

Құрметті форум қатысушылары! Сіздерді КазАК және казакпен ынтымақтасатын мыңдаған қолданушылар мүдделерін білдіретін мыңдаған авторлар армиясының атынан құттықтаймын. Бүгін біз "авторлық құқық туралы" ҚР Заңының мереке ретінде қабылданғанына 20 жыл толуын атап өтеміз. Мен осы күндерді өткізгеніме және осы форумға қатысқаныма қуаныштымын. Қатысушылардың барлығы дерлік менің белгіленген күнге тікелей қатысы бар екенін біледі. Тағдыр мен оқиғаның еркі бойынша мен Қазақстандағы авторлық құқық саласының бастауында болдым және 25 жыл өмірімді оның қалыптасуы мен дамуына арнадым. Мен тәуелсіз Қазақстанның 2 жаңа институтын құрушы болу құрметіне ие болдым: 1992 жылы орталық мемлекеттік басқару органы – менің басшылығыммен авторлық құқық және сабақтас құқықтар жөніндегі агенттік құрылды;ал 1997 жылы авторлардың құқықтарын ұжымдық басқару жөніндегі алғашқы ұйым – қазіргі Қазақстандық авторлық қоғамды құрды. Мен сондай-ақ 1996 жылы қабылданған, содан кейін ТМД парламентарийлерінің мемлекетаралық Ассамблеясының шешімі бойынша ТМД елдері үшін "модельдік заңға" айналған авторлық құқық туралы ҚР Заңының бірінші жобасын әзірлеу жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі болғанымды мақтан тұтамын.Сонымен, біздің заң Халықаралық құқық талаптарының барлық параметрлеріне жауап берді – Берн, Рим, фонограмма және спутниктік конвенциялар. ДЗМҰ – ның екі шарты (1996 ж.) қабылданғаннан кейінгі жылдары-авторлық құқық шарты және орындау шарты-Заңға заманауи технологияның дамуын ескеретін шағын толықтырулар енгізілді, мысалы, сандық теледидар, интернет және т. б. Осылайша, керемет құқықтық өріс құрылды және біз 90-шы жылдардағы құқықтық аласапыран туралы ұмыта бастадық. Бірақ біздің қуанышымыз 2009 жылы аяқталды және біздің еліміздің авторлық құқығы саласында хаос билік етті. Бұған "авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының 46-1-бабына енгізілген өзгеріс кінәлі, ол бойынша кез келген ұйым, егер зияткерлік меншік құқықтары жөніндегі Комитетте аккредиттелген болса, оған өз құқықтарын берген осындай ұйымның мүшелері болып табылатын авторларға ғана емес, сондай-ақ авторларға да авторлық сыйақы жинауды жүзеге асыруға құқылы. олар қазақстандық авторлар немесе шетелдік авторлар болып табылатынына қарамастан, сол өкілеттікке берілді. Құқық қолдану практикасындағы бұл ереже Азаматтық кодекстің, авторлық құқық туралы Заңның, монополияға қарсы заңнаманың нормаларына қайшы келетіндіктен шатасуды тудырды. Өздеріңіз білетіндей, авторлық сыйақы жинауды жүзеге асыру нақты заң актісіне, яғни пайдаланушыларға өтемақы (авторлардың құқықтарын ұжымдық басқару ұйымы) беретін лицензиялық келісімге негізделеді. Бұл заңнамалық актіге, яғни "авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңына сілтеме жасайтын ҚР АК 380-бабының 1-тармағында бекітілген. Ал 4-тармақта. ҚР Авторлық құқық туралы Заңының 43-бабында: "мүліктік құқықтарды ұжымдық басқаруға өкілеттіктерді авторлық құқық иелері жазбаша шарттар негізінде, сондай-ақ ұқсас құқықтарды басқаратын шетелдік ұйымдармен тиісті шарттар бойынша тікелей өз еркімен береді"делінген. Демек, кез-келген өтемақы сыйақы жинауды жүзеге асыруы үшін ол лицензиялық келісімге қол қоюға құқылы болуы керек, яғни.отандық авторлардан және осыған ұқсас шетелдік ұйымдардан өкілеттікке ие болуы керек. Осыған байланысты ҚР АК 383-бабы: "шарт тараптар үшін заңдарда белгіленген, оны жасасу сәтінде қолданылып жүрген міндетті ережелерге (императивті нормаларға) сәйкес келуі тиіс", - деп нақтылайды. Жоғарыда келтірілген Авторлық құқық туралы Заңның екі ережесі де (43,44-баптар) императивті болып табылады. Сіз оны екі жолмен түсіндірмеуіңіз керек.         Көріп отырғаныңыздай, біріншіден, автордың айрықша құқығын елемейтін 46-1-баптың 2-тармағы құқық қолдану практикасында осы Заңның 10-ға жуық ережелерімен қайшы келеді: 2-бап. 7-т., 20-Т., 16-бап. п1, 31-бап. 1-тармақ, 2-тармақ, 43-бап. 25.12.2008 ж. ҚР Азаматтық кодексінің және "бәсекелестік туралы" ҚР Заңының (пп.1 және 5 Т. 4 б. 10).   Екіншіден, 46-1-баптың осы тармағында лицензиялық келісімдерді беру құқығы туралы айтылмайды, тек авторлық сыйақы жинау құқығы туралы айтылады. Бұл ұйымда қажетті өкілеттіктің болуын білдіреді деп сену керек. Пайдаланушылардың заңды сауатсыздығын пайдалана отырып, аккредиттелген ергежейлі қоғамдар пайдаланушыларға демпингтік шарттармен лицензиялық шарттар бере бастады және роялти жинай бастады, қайталаймыз, авторлардан өкілеттігі жоқ, Заңның императивті нормаларын бұзады және демпинг арқылы бүкіл әлем авторларының мүліктік мүдделеріне нұқсан келтіреді. Нәтижесінде көп қабатты бұзушылық пайда болады. Мұны тек заңнан алыс адамдар ғана байқамауы мүмкін!        Бір кездері, яғни 2009 жылы "Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" Заңға өзгерістер енгізу жобасын әзірлеушілер Ресей Заңынан осы норманы алып тастай отырып, ресейліктер енгізген инновацияның мәніне енбеді және бізде хаос тудырды. Егер (айталық) әзірлеушілер ОКУ саласында бәсекелестік орта құру мақсатын көздесе, онда олар мұны авторлық сыйақы жинау құқығымен және пайдаланушыларға лицензиялық шартты беру құқығы туралы көрсетілген мақалада нақты жазуы керек еді, бұл ретте, әрине, жоғарыда аталған императивті нормаларды жойды. "Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы"Заңның 2, 16, 43 және 44. Алайда, бұл орындалмады. Себебі бұл мүмкін емес еді, өйткені мұндай жағдайда авторлық құқық туралы Заңның және ҚР Азаматтық кодексінің жоғарыда аталған барлық баптарында көрсетілген "автордың айрықша құқығы" ұғымы өзінің барлық заңды мағынасын жоғалтады. Нәтижесінде заңға өзара эксклюзивті соқтығысу енгізілді.         Сол кездегі АЖ комитеті аппаратының қызметкерлерін білмеу халықаралық практиканы да, Ресейдегі жағдайды да білмеуге әкелді, біреудің нормасын ойланбастан өзара әрекеттесіп, парламентке осындай өзгерістер жобасын енгізді.  Аккредиттеу институтын ресейліктер 2006 жылы мәжбүрлеп енгізу мақсатында енгізді. пайда болуына байланысты көптеген ергежейлі қоғамдар, олар кеңейтілген лицензия беру және авторлық сыйақы жинау құқығын жалпыға бірдей талап етті, авторлардың өкілеттіктері жоқ, дәл қазір бізде болып жатыр. Аталған жаңа институтты заңға енгізе отырып, ресейліктер авторлық құқықтың әр саласында тек бір ұйымды аккредиттеді және осылайша қажетті тәртіпті орнатты. Ал бүгінде бізде тек жария орындау бойынша 9 қоғам авторлық сыйақы жинайды, оның ішінде бұрын тек сабақтас құқықтармен айналысқан 4 қоғам. Олардың кейбіреулеріне 6 түрі бойынша куәлік берілді. Министрлік, уәкілетті орган ретінде, авторлық құқық саласының мәнін зерттеп, осы 20 жыл ішінде бос тауашаларды толтыруға тырысуы керек, мысалы, аудиовизуалды туындыларға құқықтар, суретшілердің құқықтары(жүру құқығы), жеке мақсатта жазу және т.б. жоқ, барлығына тек көпшілік алдында орындау бойынша аккредиттеу туралы куәлік беріледі. Неліктен? Себебі КазАК бейнелі түрде" Ол жаққа жол таптады " және бұл салада қалай жұмыс істейтінін бәрі біледі, өйткені КазАК жинақтар түрінде әзірлеген және шығарған 20-ға жуық нормативтік актілер бар. Олар қазір әркімнің қолында. Ешкім басқа салалардың жеңілмеген жолдарымен жүргісі келмейді, өйткені олар туралы түсінік жоқ. Айта кету керек, бір уақытта біз Зияткерлік меншік комитетіне Үкімет қаулысының жобаларын аудиовизуалды туындылар бойынша да, жеке мақсаттар үшін жазу бойынша да жолдадық. Егер олар алға жылжыған болса, онда олар осы саламен айналысуды ойлады. Бірақ екі жоба да қозғалыссыз қалды.Айтпақшы, аудиовизуалды шығармалар бойынша конференция болды Қытай (2014), Бейжің раунды лақап атымен. Оны біздің министрліктің қызметкерлері қабылдады. Алайда, бұл туралы әлі ештеңе жасалмады.         Заңның 46-1-бабында туындаған саладағы хаостың салдары қандай: Қазіргі уақытта, Мен айтқанымдай, авторлық құқық саласында ғана көпшілік алдында орындау бойынша 9 ұйым бар және авторлық құқық иелерінен өкілеттігі жоқ барлық қазақстандық және шетелдік авторлардың атынан авторлық сыйақы жинайды. Сонымен қатар, бұл қоғамдарда жергілікті авторлардың аз саны бар,мысалы, SAP-да тек 11 мүше (авторлар) бар, COPIS және NSP-де бірде-бір автор жоқ, кем дегенде ресми сайтқа авторлардың тізімі де, олардың репертуары да қойылмаған, дегенмен олар заң бойынша аккредиттеуден бұрын да көрсетілуі керек еді. Жиналған авторлық сыйақы авторларға төленбейді. Мәселен, мысалы, осы 5-6 жыл ішінде КазАК мүшелеріне бірде-бір рет төлемеген. Сонымен бірге, ҚР Бас Прокуратурасының 2011 жылғы мәліметтері бойынша, АӘК жиналған авторлық сыйақының 95% - свои өз қажеттіліктеріне жұмсады. Ал" Абырой " КазАК мүшелеріне және шетелдік авторларға алғашқы 3 жылда небәрі 88 миль төледі. теңге, ал біздің есептеулеріміз бойынша бұл сома 300 мильден аз болуы тиіс еді. теңге, бұл туралы біз оларға ресми хат жібердік. Бірақ ешқандай түсініктеме болған жоқ. Пайдаланушыларды Қазақстандық авторлық қоғамнан айыру үшін олар демпингтік мөлшерлемені біздің мөлшерлемеден 10-12 есе төмен ұсынады, бұл Үкімет белгілеген ең төменгі мөлшерлемеден де төмен. Бұл қазірдің өзінде заңнаманы бұзу. Мен бірнеше мысал келтіремін (демпингтік ставкалар бойынша): Бір кабельдік теледидар – 2007-2009 жылдары бізге ай сайын – 13 000 000 тоннадан төледі, 2011 жылдың 1 қаңтарынан бастап-абыройға шамамен 3 миллион теңгеге көшті. Өскеменде ай сайын 262894 теңге төлейтін "Пица блюз" ЖШС ойын — сауық мекемелерінің желісі төлеуден бас тартты, өйткені КОУПИС ставканы ұсынды – 70 000 теңге, яғни біздің ставкамыздан 4 есе аз, бұл құқықтың 2 түрі – авторлық және сабақтас. "Тақырып Ретал" ЖШС.Ай сайын 471 071 теңге төлейтін KZ" (сауда орталықтарының желісі) демпингтік ставкаларға байланысты бас тартты-8 есе аз сомаға.(бұл да құқықтың 2 түрі) Сонымен қатар, Мен айтқанымдай, КОПИСТІҢ бүгінде бірде-бір авторы және авторлық қоғамдармен бірде-бір шарты жоқ.Мен NSP қоғамы туралы да айтамын.